Дејствие трето

Сцената претставува соба во чифликот на Осман бег. Утро. Цвета уморена од тага спие на миндерот.
ПОЈАВА ПРВА
ЦВЕТА (САМА)
ЦВЕТА: (Блада). Мајчице! (се стреснува). Мајчице, Турци идат, леле! … Оф, каде сум (Разгледаува наоколу). Турска куќа? ! (плаче). Оф, пусти живот мој!… Мајко, каде си да ме видиш? Брате, зошто не дојдеш да ме откинеш од мрсни, погански раце! Татко, златен татко, али бараш чаре, за да ме извадиш од таа пуста куќа? … Ах, тешко мене, јас сирота?! Загинав!?… Мајко, о мила мајко!… Што грев сум сторила, та овие м`ки за мене? Оф, пусти таксират мој!… Ах, зошто сум се родила девојче во ваква пуста земја?!… Ќе ме потурчат?!… Туркина да бидам!? У!? Чувај ме, Господи, умирам , ама Туркина не станувам!… Не, тој саде не мојт да бидит!… Не… Мајчице, татко, Дуко, братенце мое, каде сте?… Мајко. (Се замислува). Не! Требит од овде да избегам! (Оди кон прозорецот) Ах, сонце, ти се мољам кажи за мојте м`ки. Ти виѓаше кога ме грабеа. Јас секое утро тебе сум те пречекувала, сонце!… (Се замислува). Од овде, низ пенџерава ќе избегам. Али ќе избегам, али ќе се отепам! Многу поубоо е да умрам (Се обидува да ја протне главата низ решетките). Ах, не можит од овде и сила немам да скршам едно железо. (Оди кон вратата, ја побутнува, ја наоѓа затворена). И овде затворено! Ах, господи, али не ти е грев?!… Четири дни сум затворена, ко пиле во кафез!…
(Паѓа на миндерот и задремува. Влегува Осман бег)
ПОЈАВА ВТОРА
ЦВЕТА И ОСМАН БЕГ
ЦВЕТА: (Како да се сепнува). Мајчице, ти си? (Испискува кога го здогледува Турчинот). Оф!…
ОСМАН БЕГ: Што си станала толку рано, мори!… Да не мислиш на жетва да одиш?!… Спи раат, спи раат; Осман бег не ти пушти на жетва да ти гори тој бело лице; има кој да работат за тебе… Како спа сама овој вечер? Кажи де, што молчиш?!… Али уште плачиш?!… Грев ти на душата, мори ѓаурко, ако на тој меки душеци не спиеш раат. (Се приближува до неа, сака да ја фати за рака). Зборувај де!
ЦВЕТА: Бегај!
ОСМАН БЕГ: Не си љути мори ѓаурко, не си љути!
ЦВЕТА: Бегај ти кажувам!!!
ОСМАН БЕГ: Јас те милувам, мори стоко.
ЦВЕТА: Бегај, не ти сакам милувањето твое!… Бега!!!
ОСМАН БЕГ: Не си љути мори, стопанка ќе ти праам на чифликот, жи ми вера. Тој сета стока моја, твоја ќе бидит.
ЦВЕТА: Нејќум, нејќум! Држи си стоката за тебе, а мене пушти ме дома да си одам!
ОСМАН БЕГ: Да те пуштам? А! Тој саде не может да бидит!… Ти, ести, си моја.
ЦВЕТА: Твоја?!.. Не!…
ОСМАН БЕГ: Ти Туркина ќе бидиш.
ЦВЕТА: Кој? Јас Туркина? Не! Никогаш!…
ОСМАН БЕГ: Оџата ќе чинит Туркина, мори будал.
ЦВЕТА: Туркина?
ОСМАН БЕГ: За твој атар, денеска викав чалгија, да свирит на чифликот. На гости дојдоа много ан`мки, да конуштисаш со ним и да видиш каков добар живот живеит. Гледај сега! (Плеска со рацете. Музиката засвирува чочек. Неколку млади каднки лесно облечени, како турски играорки му се поклонуваат на Осман бег и под такт на музиката играат чочек. Осман бег се насладува, а Цвета со омраза гледа на сето тоа и плаче. Разнежен Осман бег оди кон Цвета и сака да ја бакне).
(Приближувајќи се) Стој, стој! Ќе љубам тебе!
ЦВЕТА: Бегај, тргни се ти кажувам!
ОСМАН БЕГ: Стој, мори ѓаурко!
ЦВЕТА: (Му удира шлаканица) На ти тебе, куче!
ОСМАН БЕГ: (отпуштајќи ја) Бре анасана! (Ја грабнува за косата и ја турка).
ЦВЕТА: Оф! Мајчице! (Паѓа).
(Сите анамки уплашени бегаат).
ОСМАН БЕГ: Домус, дур бакалам, ја ќе колам тебе! (Излегува).
ЦВЕТА: (Плачејќи) Мајко! Ох! Пусти м’ки мој! (Паѓа)
(Влегуваат Крста и Петкана)
ПОЈАВА ТРЕТА
ЦВЕТА, КРСТА И ПЕТКАНА
КРСТА: Плачит, кутрата!
ПЕТКАНА: Ами, шо ќе прајт, сирота? Плачи, плачи, и плач не помага.
КРСТА: (Воздивнува). Е, и јас плакав, плакав, ама залудо.
ПЕТКАНА: Ами јас, току опустел му животот наш, мори сестро!
КРСТА: Шт, шт, молчи! (Се приближува кон Цвета и ја побутнува). Доста! Доста си плакала мори сестро!
ЦВЕТА: (Уплашено срипува). Ага! Пушти ме!!
ПЕТКАНА: (На страна). О, сирота!…
КРСТА: Не плаши се, сестро, не плаши се, не е овде агата.
ЦВЕТА: (Плачејќи). А, ама вие што барате овде?
КРСТА: Дојдовме да те видиме.
ПЕТКАНА: Е, мори сестро, чоек со чоека живејт.
ЦВЕТА: Така е, ама со секој чоек не можит да живејт.
КРСТА: Зашто?
ЦВЕТА: Е, вам ви е широко околу вратот, та за тоа така велите, а прашајте не нас, рисјанките, што тргаме од вашите м’жи.
ПЕТКАНА: (На страна) Клетите рисјани!
КРСТА: Ела ќерко, ела да те рашетаме низ другите одај, та тамо по на техна ќе си позборуваме.
(Излегуваат трите. Влегуваат Осман-бег и Селим-оџа)
ПОЈАВА ЧЕТВРТА
ОСМАН-БЕГ И СЕЛИМ-ОЏА
ОСМАН-БЕГ: (Зачуден) А! К’де ошле тие ѓаурки?
СЕЛИМ-ОЏА: Да не избегале?
ОСМАН-БЕГ: А, јок! (оди кон вратата што води кон харемот низ којј излегоа двете анамки и Цвета). Тука са, к’де ќе бегат… Кој можит од мојте р’це да бегат. Е, жи ми турска вера, оџа ефенди, сите ќе турчам, сите каури.
СЕЛИМ-ОЏА: Евет, беим, друго чаре нема… Дури не турчиме тие ѓаури, царстввото на падишахот раат нема да има.
ОСМАН-БЕГ: Еле, тој ѓаур комита, што терсене е од некое време, жи ми вера да имат царство сите би не исклал, ама дип не му е царството.
СЕЛИМ-ОЏА: (Се смее). Ха, ха. Се плачат оту сме ги м’чили…
ОСМАН-БЕГ: А шо ќе им прајме?!… Ако не мачиш, ако не колиш, ќе се наплодат коо мрави… Коли! Коли!
СЕЛИМ-ОЏА: Трнот ако не сечиш, ќе ископат очите…
ОСМАН-БЕГ: Царот дават изин да колиме ѓаурите… Сите би колел, ама дип… много креват ѓурултија тој Московот, Инглизот и Френгот.
СЕЛИМ-ОЏА: На секое зло има лек. Ако тие ни се душмани имаме и пријатели. Тој Немецот… Алеман паша и тој како се викаше Швабата –
Австриецот со нашиот цар се. (Покажува со прстите доближувајќи ги).
ОСМАН-БЕГ: Арен девојка грабнав, оџа… Ама инаетчија е… много. Не се турчи и верселам…
СЕЛИМ-ОЏА: Јас неа ќе турчам… Јаваш, јаваш…
ОСМАН-БЕГ: Ќе турчам сите ѓаури… Илјаким, братот и овчарот за еден инат, два пати ќе турчам.
СЕЛИМ-ОЏА: Евет, тие се нај-баш кумита. (Ослушнува и станува). Бејм, идат!…
ОСМАН-БЕГ: Идат?! (Оди кон вратата).
СЕЛИМ-ОЏА: Нека остајме раат, белким ќе кандисат да се турчит?
(Излегуваат. По малку влегуваат Цвета, Крста и Петкана)
ПОЈАВА ПЕТТА
ЦВЕТА, КРСТА И ПЕТКАНА
КРСТА: Е, мори ќерко, и јас праев така инает ко тебе.
ЦВЕТА: Како, зошто инает сте праиле?
КРСТА: Нејќев да се потурчам, ама после си кандисав.
ПЕТКАНА: Та и јас така мори сестро!…
ЦВЕТА: Ама кој сакал вас да ве потурчит, џанам, кога вие Туркини сте се родиле?!
КРСТА: Не, ние рисјанки сме се родиле, мори сестро.
ЦВЕТА: Рисјанки сте се родиле?!
ПЕТКАНА: (Нажалено). Рисјанки бевме, мори сестро.
КРСТА: Ама не потурчија!
ЦВЕТА: Ве потурчиле?!!!
ПЕТКАНА: (Воздивнува). Ах, не потурчија!
КРСТА: На сила, сестро, ко тебе што ќе те потурчат.
ЦВЕТА: (Разлутена). Ах, бегајте од мене вие, вртоверки!
КРСТА: Немој, не ни кажви така сестро.
ПЕТКАНА: (На страна). Рисјанки бевме, а сега Туркини, пусти робинки.
КРСТА: Ете така… Е, да знајш какви са лоши нашите мажи.
ЦВЕТА: Како можат да ве потурчат, ако вие не сте сакале?
ПЕТКАНА: Царство им е, сѐ можат.
ЦВЕТА: (За себе): Овие ме мамат. (Кон нив). Вие ме мамите, вие сте Туркини.
ПЕТКАНА: Не мори сестро, верувај, не.
КРСТА: Нема зошто да те лажиме.
ЦВЕТА: Бегајте, се гнасам од вас. Вие сте Туркини, вие ме мамите.
ПЕТКАНА: (Кон Крста) Кутрата, не ни верува, ама има и право.
ЦВЕТА: Ако вие не бевте Туркини, то не ќе ме кандисувате за да се потурчам, а ќе ми поможевте да избегам од овде.
КРСТА: Ние не те кандисуваме, ами ти кажуваме како е работата, оти на сила ќе те потурчат сестро.
ПЕТКАНА: Би ти поможиле, мори сестро, да избегаш и ние би избегале со тебе, ама не вардат, та не мојме.
КРСТА: (Кон Петкана). Покротко, покротко зборви Петкано, оту можит да слушат, бегот.
ЦВЕТА: (Кон Петкана). Тебе Петкана те викаат?
ПЕТКАНА: (Воздивнува) Ах! Петкана.
ЦВЕТА: (Кон Крста). Ами тебе?
КРСТА: Мене Крста ме викаат.
ЦВЕТА: Крста? Ами од кои места сте?
КРСТА: Јас сум од Каменица, а Петкана е од село Црвен Брег
ЦВЕТА: А имате ли нешто роднини?
ПЕТКАНА: Имавме, имавме сѐ мори сестро, а сега ништо немаме. (Плаче).
КРСТА: (Плачејќи). Јас имав и мајка и татко, и браќа и сестри, а сега ко што ме гледаш сум. Татка го утепаа кога ме грабиа, мајка умре од мерак по мене, брат ми, едниот го утепаа на Пирин Планина, а другиот е во Бугарија и секоја пролет идет со комити. Ете, така се запусти нашата куќа.
ПЕТКАНА: А јас саде една мајка и еден брат си имам.
ЦВЕТА: Ами живи се сега?
ПЕТКАНА: (Плачејќи). Мајка е жива и кукат ко црна кукавица…
ЦВЕТА: А, кутра мајка. (Плаче).
ПЕТКАНА: А брат ми во Анадол го пуштие, и сега не знам, али е жив или умрен.
КРСТА: Ето, такви се патилата наши ќерко!
ПЕТКАНА: (Кон Цвета). А ти?
ЦВЕТА: Ах, јас си имам, татко, мајка, брат, стрико, баба, дедо; јас сѐ си имам. (Плаче).
КРСТА: Ееее, сиротите!
ПЕТКАНА: Пусти живот наш, пусти живот наш!
КРСТА: (Гледа кон прозорецот). Шт, молчите, идет бегот. (Кон двете). Како да му кажиме?
ЦВЕТА: Кажете му оту ја нејќум да се потурчам!
КРСТА: Ах мори сестро!
ЦВЕТА: Нејќум, не! Ќе умрам, ама Туркина не станувам!
ПЕТКАНА: Ах, кутра, сирота!
(Влегува Осман-бег)
ПОЈАВА ШЕСТА
ИСТИТЕ И ОСМАН БЕГ
ОСМАН БЕГ: Е, како го велит тој ѓаурка?
КРСТА: Не кандисува беим.
ОСМАН БЕГ: Бреј! А оште прајт инат?! (Се доближува кон Цвета). А, вистина мори свињо, а?
ЦВЕТА: Оф, мајко!…
ОСМАН БЕГ: Кажи де?!
ЦВЕТА: (Решително). Јас ти кажав, сто п’ти не ти кажувам.
ОСМАН БЕГ: (Ја приближува). Кажи пак, бре!
ЦВЕТА: Бегај на ст’рна!
ОСМАН БЕГ: Аааа, анасана!
ПЕТКАНА: (Зашеметена). Ах, сирота!
ОСМАН БЕГ: Ќе ти колам мори ѓаурко!
ЦВЕТА: (Налутено). Коли ме, беси ме, што сакаш прај, ама јас Туркина не бидувам!
КРСТА: (На страна). Бреј!
ОСМАН БЕГ: (Го извлекува јатаганот и ја фаќа за коса). Ќе турчиш?
ЦВЕТА: (Смело). Пушти ме! (Пишти). Оф, мајчице!…
КРСТА: (Притрчува, го фаќа Осман-бег и го трга на страна). Аман ефендам, немој, немој!
ПЕТКАНА: (Ја фаќа Цвета). Немој мори сестро, не прај вака, немој со лошо.
ЦВЕТА: Леле мајчица. (Кон Осман-бег). Ах, куче!
ОСМАН БЕГ: (Разлутено). Пуштите да колам тој ѓаурка.
КРСТА: (Го тргнува). Прости ја беим, ќе кандисат!
ОСМАН БЕГ: Анасана, ѓаурка! Коски ќе кршам.
ПЕТКАНА: (Кон Цвета). Сакај му мувлет, за да си помислиш малу, мори сестро, оту тој ќе те заколит.
ЦВЕТА: Ох!
ОСМАН БЕГ: (Налутено). Пуштите ќе дробил на прачиња.
ПЕТКАНА: Сабур, беим ти се молит за мувлет, мувлет ти сакат.
ОСМАН БЕГ: Мувлет, а? (Се смирува).
ЦВЕТА: Ах, пушти ме малу надвор да рашетам, ми е лошо. (Паѓа. Крста и Петкана ја дигаат).
КРСТА: Стани ќерко, стани, што прајш вака?
ЦВЕТА: (Поткрепена од Крста и Петкана). Оф, мајчице!…
ОСМАН БЕГ: (Малу посмирено). Остајте мене тој ѓаурка, ја ќе рашетал из бавчата. (Кон Цвета). Зошто ми лутиш, мори, а?
КРСТА: Со добро беј, со добро ќе кандисат.
ОСМАН БЕГ: (Излегувајќи со Цвета вика). Адемааа, Адемааа, Суљо. Стојте тамо на капеџиците?
(Глас). Пеки ефенди!
(Крста и Петкана сами)
ПЕТКАНА: Кутра!
КРСТА: Јака душа мори, Петкано, ич не се страшит од бегот.
ПЕТКАНА: Што ќе се страшит, кога сторила ниет да умрит, ама да не се турчит!
КРСТА: Голем инат прајт.
ПЕТКАНА: Ах, пусто царство им е, мори, оту да е инаку…
КРСТА: Е, да е инаку, ние не ќе бевме во турски р’це, туку м’чи се молчи… Зер јас сакав да се потурчам, ами шо ќе прајш, кај е сила прајна не е.
ПЕТКАНА: Ах! Али су сакала, али сум мислела за ваков живот, затворена ко в апцана. Запусти го, да не зборуваме, оту ми се кинит срцево од мака.
КРСТА: Ами шо да прајме, мори сестро. Сега немаме ни рода, ни роднина, пак и сите бегат од нас. Туркини сме… Пак аџиба, можиме да живејме при животот на овие кучиња? Ах, ни било пишано да си загинеме, Туркини да бидеме. (Погледнува кон прозорецот). Гледај, кутрана, во бунарот се загледала…
ПЕТКАНА: Ама што да чинит сиротата?
КРСТА: (Уплашено со вкочен поглед погледнува кон прозорецот). Ах! Мори, што напрај та?! Леле, во бунарон се фрли…
ОСМАН БЕГ: (Од надвор). Адемааа, Суљооо, гелбурда, чабук, чабук!!!
ПЕТКАНА: Ќе се удајт кутрана!
КРСТА: Ето зашто сакала надвор да излезит.
ОСМАН БЕГ: (Од надвор). Слези бргу бре, фати тој шејтан ѓаурка! (Пауза).
КРСТА: Ах!… Ено ја, ја изваја!… Гледај, гледај сирота. (Кон Петкана). Забули се сестро, да излеземе! (При излегувањето се сретнуваат со Осман-бег и Цвета)
ОСМАН БЕГ: (Ја отвора вратата). На во тој будала ѓаурка, ќе давел.
(Цвета влегува)
ПОЈАВА СЕДМА
ИСТИТЕ И ЦВЕТА
КРСТА: Што напрај така, мори сестро?
ЦВЕТА: Оф, мајчице! Како не се удајв?!…
ПЕТКАНА: (На страна). Ах! Никој не слушат нашите м’ки. Пусти цар далеку, а господ високо.
КРСТА: Стани да се преслечиш, оту ќе настиниш вака.
ЦВЕТА: Остајте ме, остајте ме, да умрам поубоо.
ПЕТКАНА: Немој мори, белким имат господ, белким ќе излезиш од овој пекол.
КРСТА: Ако ја извадат на уќумат пред пашата, белким ќе имат спасибог да ја отпуштат.
ЦВЕТА: Ах! Камо тој господ да ме пуштат пред пашата да му кжам сѐ.
КРСТА: Брат ти, татко ти, можит да сториле давија на уќумат за да те изваат пред пашата.
ЦВЕТА: Пред пашата ќе ме изваат?
ПЕТКАНА: Ќе те изваат, ќе те изваат.
КРСТА: Саде тебе не ти требат да се инатиш; ако им велиш оту не се турчиш, тогај ич не ќе те изваат, ќе те скриат, ко нас што не скрија. Сега вели оту ќе се потручиш, а тамо кажи што сакаш. Така многу се откинале.
(Забрзано влегува Осман-бег)
ПОЈАВА ОСМА
ИСТИТЕ И ОСМАН БЕГ
ОСМАН БЕГ: (Брзо) Бегајте, скрите се тамо!
КРСТА: Што е ефендим?
ОСМАН БЕГ: Ајде гит орда, заптие гељор, чабук, капу капи. (Цвета, Крста и Петкана бргу излегуваат. Влегуваат тројца заптии, Дуко и Спасе)
ПОЈАВА ДЕВЕТТА
ОСМАН БЕГ, I, II, III ЗАПТИЈА, ДУКО И СПАСЕ
I ЗАПТИЈА: (Кон Осман-бег). Мерхаба ефендим!
ОСМАН БЕГ: Мерхаба, мерхаба, бујрун (Покажува кон миндерлакот).
I ЗАПТИЈА: Ејвала.
ДУКО: (Кон Спасе). Ето го, ето го!
СПАСЕ: Тој е крвникот.
I ЗАПТИЈА: По поелата на Вали-паша сме дошли овде да бастисаме вашата куќа, и сакаме да ни дајш изин.
ОСМАН БЕГ: Ја немал качак тутун, ор!
ДУКО: Не сме колџи та за то да идеме.
II ЗАПТИЈА: (Заканувачки кон Дуко). Сус бе ѓаур.
СПАСЕ: Зашто да молчит?
III ЗАПТИЈА: Сус бе и ти, домус, кој те праша тебе?
ОСМАН БЕГ: Ами тиа ѓаури што барат овде?
ДУКО: Има што да бараме, за то сме дошле.
II ЗАПТИЈА: Сус бре ешек, жими вера…
СПАСЕ: (Кон Осман-бег). Тој си сакат сестра му, што ја грабна од полето пред четири дни.
I ЗАПТИЈА: Ај анасана!
III ЗАПТИЈА: (Кон Спасета). Ти ќе молчиш, бре или ќотек сакаш?
I ЗАПТИЈА: Тија ѓаури праат поплака не тебе, оту на сила си зел една ѓаурка.
ОСМАН БЕГ: (Гордо) Ха, ха, ха (Кон Спасета и Дука) Па вие прајте поплак ор’ жими вера.
ДУКО: Ние, ние!
ОСМАН БЕГ: Зашто бре домузлар?!
СПАСЕ: Не нѐ познаваш, бре Турчине?
ОСМАН БЕГ: Не, жими вера, ор каур.
ДУКО: Не нѐ познаваш, а, а? К’де е сестра ми?
ОСМАН БЕГ: Каква сестра го сакаш од мене, ор?
СПАСЕ: Ти, заедно со тројца другари коо тебе, ја грабнаа на сила сестра му на овој чоек?
ОСМАН БЕГ: (Кон првиот заптија). Што сакат од мене тија ѓаури?
I ЗАПТИЈА: И тие не знајт што сакат, беим.
СПАСЕ: Како не знајме?! Охо!!!
ДУКО: Мошне убоо знајме! Сестра ми ја сакам од ового. (Покажува кон Осман-бег). Од ового, разбравте, али не?!
ОСМАН БЕГ: Од мене? А? Ја не сум арамија, бре свиња!
СПАСЕ: Бетер од арамија си!…
ОСМАН БЕГ: (Го удира Спасета) Ти мене ќе кажел арамија, бре ешек.
СПАСЕ: (Не отстапува). Удри, удри!
ДУКО: (Кон заптиите). Вие царски луѓе сте, али ортаци на Осман-бега? За да не тепате дојдовме овде со вас?!
I ЗАПТИЈА: Арно ви прајт, кога сте отвориле тој уста, ко врата, ор!
СПАСЕ: (Кон Дуко). Нека тепат брате, ќе им платиме за сѐ ќе дојдит ден!
II ЗАПТИЈА: Море, ќотек за вас.
ДУКО: (Кон Осман-бег). Сестра ми тој ја грабна и од него ја сакам!
СПАСЕ: (Кон заптиите). Вас пашата не ве пушти да не мачите, да не плашите и да не тепате!
ОСМАН БЕГ: Нека барат, ете куќата моја.
I ЗАПТИЈА: (Кон Дука и Спасета). Барајте бре, што стојте?!
ДУКО: Ќе бараме зер! Виѓаме оту во оваа одаја е немат (Покажува кон собата каде влегоа Цвета, Крста и Петкана). Сега да видиме во онаа одаја тамо.
ОСМАН БЕГ: (Застанува на вратата). А, јок тамо саде не можел да барал. Сак’н тамо е аремот мој.
ДУКО: (Кон Осман-бег). Секаде сакаме да бараме.
I ЗАПТИЈА: Китапот не дават, бре, да влагаш при аремот на бегот.
СПАСЕ: (Кон Дуко). Тамо е скриена, брате.
ДУКО: Тамо е, тамо ќе влеземе!
СПАСЕ: (Кон заптиите). Во таја одаја е скриена.
ОСМАН БЕГ: (Вади револвер). Назад! Умрени не можите да влезите овде, а живи ич, бре домус! Ајде барајте тамо на другите одаи. (Осман му климнува на чаушот да ги тргне двајцата селани).
СПАСЕ: Не! Во таа одаја си ја скрил.
I ЗАПТИЈА: (Кон Спасета). Еј, ѓаур. (Го тргнува). Аремот на бегот е тамо, бре будала.
ОСМАН БЕГ: (Претпазливо). Чик’ дишери тој ѓаур, ќе ме клајт во некоја бела. Барајте во другите одаи. (Ги бараат во другите одаи).
ЗАПТИИТЕ: (Кон Спасета и Дука). Ајде оди малу надвор, после ќе пуштел пак. Надвор, бре! (Ги фаќаат и ги истуркуваат надвор).
ОСМАН БЕГ: (Сам). Ај, анасана, кој има кажал на тија ѓаури, оти е овде? Ама дур бакалам, сега ќе криел арно. Заборајл, оту ќе дојдат заптие. (Чука во ан’мската соба).
ГЛАС: Ким дер?
ОСМАН БЕГ: Бен’м, бен’м ач капи.
ГЛАС: Не истерсан, беим?
ОСМАН БЕГ: Донесите брго ѓаурката. (Отварајќи го капакот на подот). Овде ќе кријам, а после ќе пуштил да барат, колко за лице!
(Влегуваат Цвета, Крста и Петкана)
ПОЈАВА ДЕСЕТТА
ОСМАН БЕГ, ЦВЕТА, КРСТА И ПЕТКАНА
ОСМАН БЕГ: (Ја фаќа Цвета). Ајде, влагај овде, мори шејтан ѓаурко?
ЦВЕТА: (Уплашено). Овде?!
КРСТА И ПЕТКАНА: (Уплашени за себе си) Уууу! Богоројчице мајко, ќе ја м’чит.
ОСМАН БЕГ: (Луто) Ајде, влагај побргу, оту жими вера…
ЦВЕТА: Аман!
ОСМАН БЕГ: (Ја бутка во дупката) Сега аман, заман јок, влагај!
ЦВЕТА: Оф, мајчице!
КРСТА: Прости ја беим, ќе се потурчит.
ОСМАН БЕГ: Не, јок!… Влагај!
ПЕТКАНА: (За себе си). Ах, пусти м’ки наши!
ЦВЕТА: (Паѓајќи во дупката) Мајчице, леле!
ОСМАН БЕГ: Молчи тамо, не викај! (Го затвара капакот, дава знак на анамките да си одат, од другата соба го отвора главниот влез и вика.) Чауш!
(Глас од надвор). Пеки беим!
ОСМАН БЕГ: Пуштете тие ѓаури овде да барал.
(Влегуваат: заптиите, Спасе и Дуко)
ПОЈАВА ЕДИНАЕСЕТТА
ИСТИТЕ, СПАСЕ, ДУКО И ЗАПТИИТЕ
ОСМАН БЕГ: (Кон Спасета и Дука) Ајде барајте и во таа одаја.
СПАСЕ: (Стрчнувајќи се и кон анамската соба). Ела брате Дуко.
ДУКО: (По Спасета). Сестро, к’де си?
ОСМАН БЕГ: (Самозадоволен се смее). Ха, ха, ќе најдеш!
СПАСЕ: (Излегувајќи од анамската соба). Ах, и тука е нема!
ДУКО: (По Спасета замислен). Ах, сестро! (Држи во раката шамија која претпазливо ја фрла во ќошето).
СПАСЕ: Ах, Цвето, к’де си?
ОСМАН БЕГ: (Кон Спасета). Е, го најдовте вашата ѓаурка? (Дуко и Спасе молчат замислени).
I ЗАПТИЈА: Е, има да сакате уште нешто?
ДУКО: (За себе си). Сестро к’де те потонија? (Погледнува кон шамијата) Ако ѝ паднит в р’це ќе разбере оту сум дошол.
I ЗАПТИЈА: (Претпазливо кон втор и трет заптија) Ајде, извајте тие ѓаури.
II ЗАПТИЈА: (Кон Спасе). Ајде сега, надвор!
СПАСЕ: (Излегувајќи кон Осман-бег) Турчине, мисли си арно! Нема да ја остам во твои раце! (Излегува).
II ЗАПТИЈА: Ајде надвор. (Излегува).
III ЗАПТИЈА: (Кон Дука). Ајде бре и ти ѓаур, што стоиш?
ДУКО: (Излегувајќи). Еј, крвнику, не мисли оти така лесно ќе ти поминит. – Е-е! Ќе ти платам за сестра ми!
III ЗАПТИЈА: Ѓит-ѓит, фираун. (Излегува).
(Осман-бег и првиот заптија)
ОСМАН БЕГ: (Кон чаушот) Дур! (Го отвара капакот). Ќе видиш тој ѓаурка. (Вика над дупката) Излези мори ѓаурко! Излези бре, ќе кољам ако слезам долу… Ја анасана, да не го умрел тој свиња внатре?
I ЗАПТИЈА: (За себе си) Бреј, шејтан бил тој Осман-бег, жими вера, баш дирек, ести, тој на царството.
ОСМАН БЕГ: Излези мори!
(Цвета излегува од скривницата)
ПОЈАВА ДВАНАЕСЕТТА
ОСМАН БЕГ, ЦВЕТА И I ЗАПТИЈА
ОСМАН БЕГ: Голем инат прајш, мори ѓаурко, ама…
ЦВЕТА: Ох, мајчице!
ОСМАН БЕГ: (Кон заптијата). Е, чауш како ти фатит окото?
I ЗАПТИЈА: Убава ѓаурка си зел, беј.
ОСМАН БЕГ: Та да е лоша ич не гледам на неа.
I ЗАПТИЈА: Зошто, мори ѓаурко не си чиниш каил да турчиш?
ЦВЕТА: (Изнемошетна) Ох!
ОСМАН БЕГ: Кажи мори, што ти праша агата!
I ЗАПТИЈА: Да турчиш, да турчиш, мори, бегот ќе те имат баш во аремот.
ОСМАН БЕГ: Ја тој велел, на тој будал ѓаурка, ама, мене не слуша, ќи!
I ЗАПТИЈА: Слушај, слушај бегот што ти велит, оту ако не турчиш, жива не ќе излезиш од овде. Турчи, живот да живел… Ја ќе идел сега на град и абер ќе носил на пашата, оту ти ќе турчиш и тој тебе ќе викал.
ЦВЕТА: Ах, господи, зашто не ми ја земиш душава побрго!
I ЗАПТИЈА: (Излегувајќи со Осман-бег). Така, слушај бегот и турчи. (Излегуваат).
ЦВЕТА: (Сама). Ах!… Сон беше; али навистина?… Му го чув гласот; ко долу да беше и тој? А, не можит да бидит! Јас го барав, викав, ама гласот не му го чув веќе… Ах, сон требит да беше!… Кога паднав в’ дупката умот ми се заврте и од то можит така ми се стори (Тишина). Викаше: „Сестро, сестро, к’де си“. Саглам сон требит да е било… Гласот на брата ми го чув, ама пак и на овчарот; тој викаше: „Си ја сака сестра си, што ја грабна ти?!…“ Што беше то тропање и зашто беа дошле тие заптии! Да не са дошли да ме бараат? Ах, да си го видев Дука, брата ми, да го видев и него, што ми влезе во срцево; ко сега паметвам, кога ми велеше: „Али ме сакаш да се земаме“, а ја му реков: „Веруј, ја те имам на срце“, а кога ме грабнаа го видов од далеку, трчаше и се пушти кон Турците. Викаше: „Удрите, браќа!“… Ах, али ќе бидит к’смет да се откинам и да се земеме со него! (Плаче. Здогледувајќи ја шамијата во ќошето). Каква ќе е онаа шамија? Мојата? (Ја разгледува). Таа е негоата! Ах! Ете и го и прстенот негов. Брате! Ти оведе си дошол? Ти си ме барал, брате! А сега, разбрав, оту не бил сон, брат ми дошол овде!!!!…. Дали и овчарот не е бил со него?… (Радосно). Двајцата дошле за мене! Ох, брго ќе се откинам од рацете на тој пес…. (Избезумена од радост). Господи, научи ме што да праам!… (Паѓа на миндерлакот. Осман-бег пее од надвор).
Цветано, мори ѓаурко,
слушај што велит, сам бегот:
– „Чифликот ќе си продадам
Илаќим тебе ќе турчам.“
(По долга пауза Цвета низ солзи, но смело запејува)
Ај, море Турчин будала.
Колку ти чини чифликот,
Дваж ми по чинит верата!!!
(Влегува Селим-оџа)
ПОЈАВА ТРИНАЕСЕТТА
ЦВЕТА И СЕЛИМ ОЏА
ЦВЕТА: Брате! (Уплашено). А!
СЕЛИМ ОЏА: Не плаши се мори, ќерко, не плаши се.
ЦВЕТА: (Го сокрива лицето). Мајчице, што е овој ѓаол?
СЕЛИМ ОЏА: Како си, мори ќерко? Не плаши се, не плаши се, ја ќе бидел од сега тебе татко и мајка.
ЦВЕТА: Ох, али оште ќе ме м’чат?
СЕЛИМ ОЏА: Јас ќе те праам тебе Туркина, мори.
ЦВЕТА: Туркина! Ти кој си?
СЕЛИМ ОЏА: Јас сум Селим-оџа и ќе учил тебе како да молел, за да те пушти Муамед, мори будал, во рајот.
ЦВЕТА: Да се молам на Муамеда?!
СЕЛИМ ОЏА: Ќе молиш да ти прости гревоите.
ЦВЕТА: Гревоите? Ах! Греоите ми се простени.
СЕЛИМ ОЏА: А, после ќе носам на град, таму ќе рашетал.
ЦВЕТА: В’град?! (За себе си). Белки ќе ме однесат пред пашата? (Кон Селим-оџа). Зашто ќе ме носите в’град?
СЕЛИМ ОЏА: Тамо ќе дојдел при мене на гости и после, ако турчел, ќе изваал пред пашата.
ЦВЕТА: Ох, мајко! Се за турчење ми зборват?
СЕЛИМ ОЏА: Зашто нејќеш да турчиш?
ЦВЕТА: Нејќум.
СЕЛИМ ОЏА: Мори ќерко, нашата вера е баш во сите вери, валај и балај. Кој молит на нашата вера, тој мутлак, во рајот ќе одит; а во рајот, мори ќерко, знаиш колку е убоо!… Хеееее!. Големи планиње со пилав, ефендам сенмисан, реки од масло, млеко и мед течат, саде да јадел и да спиел. Турците и анамките на меки душеци лежат и на готово чекаат, а вашите ѓаури сите измеќари се, затоо турчи… Пак и не виѓаш, мори будал, Туркините како живеат овде? Вие ѓаурите работате саде за Турците.
ЦВЕТА: (За себе си) Ох! Што да чинам?
СЕЛИМ ОЏА: И ти ќе бидиш на баш место тамо, пак и бегот ќе љубит мори!…. На…. (Вади една низа жолтици). Тој на гушата ќе клеваш. (Ѝ ги подава).
ЦВЕТА: (Кога ја погледнува низата, ја зема). Што е ова?
СЕЛИМ ОЏА: Алт’н ѓердан! Осман-бег ти дава тој, мори, бакшиш, саде да турчиш.
ЦВЕТА: (Ја фрла низата) Нејќум неговиот бакшиш.
СЕЛИМ ОЏА: Ако ти нејќеш да турчиш со добро, со лошо ќе бидит!
ЦВЕТА: Господи, Богоројце, мајко.
(Влегува Осман-бег)
ПОЈАВА ЧЕТИРИНАЕСЕТТА
ИСТИТЕ И ОСМАН БЕГ
ОСМАН БЕГ: (Кон оџата). Е?!
СЕЛИМ ОЏА: Нејќет ефенди!
ОСМАН БЕГ: Ај, анасана! Шо ќе праел со тој ѓаурка!
СЕЛИМ ОЏА: Јас велам да носам на град, при мене и јас тамо ќе учам, ќе кандердисувал. Јас многу сум кандердисувал и неа ќе кандердисам.
ОСМАН БЕГ: (Кон Цвета) Ајде, пред мене, мори ѓаурко, на град ќе носел.
ЦВЕТА: Ах, белким тамо ќе најдам чарето да избегам.
ОСМАН БЕГ: (Влечејќи ја). Ајде, со кочија ќе одиш, ќе те носам ко царица.
ЦВЕТА: (Излегувајќи). Ах, Господи! Жива да се не вратам во оваа пуста куќа.
(ИЗЛЕГУВААТ СИТЕ)
(ЗАВЕСАТА СЕ СПУШТА)

← Дејствие второ

Дејствие четврто →