Дејствие четврто
Сала за седници во уќуматот, мебилирана со сите нужни потреби, за да биде таква.
При подигањето на завесата, уќуматскиот секретар влегува во еден куп книги и папки под мишката и ги реди на масата. Заптијата влегува по него и застанува мирно пред вратата.
ПОЈАВА ПРВА
СЕКРЕТАРОТ И ЗАПТИЈАТА
СЕКРЕТАРОТ: Има ли да чека некој надвор?
ЗАПТИЈАТА: Много, баш ќатип ефенди!
СЕКРЕТАРОТ: Кој ?
ЗАПТИЈАТА: Се ѓаури
СЕКРЕТАРОТ: Доб’р ќар имат; дојдоа ли тија ѓаури, што чинат давија за момичката што граби Осман бег?
ЗАПТИЈАТА: Тука се.
СЕКРЕТАРОТ: А тој овчарот?!
ЗАПТИЈАТА: Од сабајле чекат?…
СЕКРЕТАРОТ: Брго да викаш овде!
ЗАПТИЈАТА: Пеќи (Тргнува, но се враќа). Ами… ефенди… денеска дали ќе капнит нешто?…
СЕКРЕТАРОТ: Елбета… кога имат ѓаури давија да чинат, тога и алашвериш за нас имат. Скуби, колко што можиш… без арен бакшиш ни еден каурин не пуштај, ни при мене , ни при Вали-паша…
ЗАПТИЈАТА: (Ниско се поклонува до земја и излегува).
СЕКРЕТАРОТ: Скуби тија ѓаури дури се будали, пари да паднат… После некоја година кој знае што излагат…
ЗАПТИЈАТА: Ефенди, Вали паша идет!…
СЕКРЕТАРОТ: Идет !?… Да не заборајам, момичката, Осман бег и Селим оџа во друга одаја да пуштиш (Тргнува и се затрчува кон соседната соба. По пауза влегува заптијата, а по него Спасе).
ПОЈАВА ВТОРА
ЗАПТИЈАТА И СПАСЕ
ЗАПТИЈАТА: Влези! Влези, бре ѓаур, што мериш стапките ко црвец!…
СПАСЕ: Со опинци сум, ага, ќе накалкам килимот… (Претпазливо стапнува).
ЗАПТИЈАТА: Ништо… ќе платиш за тоа…
СПАСЕ: Е, вистина, плаќаме… али малѕ… арач, вергија, емлјак, иџар, низамие… даваниње.. много…
ЗАПТИЈАТА: Е, доста доста… плати и молчи (Ја протега раката).
СПАСЕ: Што сакаш, ага?!
ЗАПТИЈАТА: Не знајш?! А, гиди иманс’с… Вчера даде малу, денеска требит појќе да дајш…
СПАСЕ: Зер на секое идење требит да ти давам?
ЗАПТИЈАТА: На секое идење кал носиш овде со опинците… Ајде плати побрго.
СПАСЕ: Немам ага…
ЗАПТИЈАТА: Е, ајде надвор тога!… Не те пуштам ни при ќитапот, ни при валијата, ни при мезличот, надвор!
СПАСЕ: Ама ти ме викна.
ЗАПТИЈАТА: Сус! Надвор!
СПАСЕ: (Претпазливо вади од пазувата платнено кесе, брка во него и подава една монета на заптието.) На!
ЗАПТИЈАТА: Толко се дават кога има давија за една крстава коза, а не за една убава ѓаурка…Дај ошта, али излагај надвор!!!
СПАСЕ: (Буричка во кесето и му дава уште). Не би ме пупштиле в град, а камо ли на уќумат… Е! Да ја откинам од рацете на тој пес, па макар и гол и бос да одам!
(Влегува секретарот)
ПОЈАВА ТРЕТА
СЕКРЕТАРОТ И СПАСЕ
СЕКРЕТАРОТ: (Го здогледува). А, ти си?
СПАСЕ: Е, дојдов ага, со надежба оту кај тебе и кај валијата ќе најдам правина.
СЕКРЕТАРОТ: Елбете… Одовде потамо немат.
СПАСЕ: Дојдов да кажам што видов и чув кога Осман бег грабна момичката на Трајан Кузман.
СЕКРЕТАРОТ: Знам…
СПАСЕ: Пред десет дена стана таа работа.
СЕКРЕТАРОТ: Знам… Знам…
СПАСЕ: На нивата работеше со…
СЕКРЕТАРОТ: (Подналутено). Знам де, знам!
СПАСЕ: Е, ако знајш ага, зошто ме викаш?
СЕКРЕТАРОТ: Кажи друго.. друго!
СПАСЕ: Е… Осман бег беше со тројца…
СЕКРЕТАРОТ: Чини друго бре, инсар!
СПАСЕ: Што друго, ага?
СЕКРЕТАРОТ: Кога одиш на црква што чиниш, бре домус? Нели свеќа палиш? Трбит да знајш оту кога идеш на уќумат со полн џеб да дојдиш, пред агите да остајш нешто…
СПАСЕ: Што агам, јас не те разбирам!
СЕКРЕТАРОТ: Не разбираш! На агата бакшиш требит да даваш! Јас бадиава чатипл’к не правам!
СПАСЕ: Ама ага, ние на царот плаќаме, а царот тебе ти плаќа.
СЕКРЕТАРОТ: Ако не платиш, ништо нема да пишам, а ако пишам пак накриво ќе пишам.. Ајде давај калем параси. Јас знам оту носиш… Току давај побрго. Пак и друга работа ме чека!
СПАСЕ: Носам! Колко носам? Јас сум сиромав, немам… Пак и на валијата требит да дам…
СЕКРЕТАРОТ: Требит, зер! Тој бадиала ли ќе ти вршит работа!
СПАСЕ: (Вади од кесето и му надава). Поели, ага…
ЗАПТИЈАТА: А, така… ја сега ќе се молам на дојдит ќатипот на пашата (Излегува)
СПАСЕ: Убоо, ага!… Заптијата без една лира бакшиш не те пуштат право да побараш, ќатипот со ќе сакат… А јас сиромав … отовде оданде и натокмив дваесет лири. А, дали ќе втасат… А без рушвет!
СЕКРЕТАРОТ: А, бре ѓаур ти книгата не плаќаш со толко, а тука мастраф станува за вашите ѓурултии. Кими книга , кими мураќеп, кими калем, кими песок, кими захмет… Ти за евтино правда…
СПАСЕ: Ете и тебе оште…
СЕКРЕТАРОТ: А, така… во пишувањето со двете очи ќе гледам…. и на пашата риџа ќе чинам да пуштит момичката. (Ѕвонење). А’ разгеле, Вали паша ме вика… (Брзо влегува во собата на валијата).
СПАСЕ: Боже, в’ какво царство живиме!… Треска тригодишна да те тресит и турски суд да те судит се едно е. Господ да ни е на помош!… Ете тука се арамииите… Ништо не се разбојниците по п’тиштата што ограбуваат рајата пред овија арамии без пушки!
(Влегува валијата)
ПОЈАВА ЧЕТВРТА
СПАСЕ И ВАЛИЈАТА
СПАСЕ: Да ти са многу години, Вали паша!
ВАЛИЈАТА: Да си жив…. Како те викаат тебе, бре синко?!
СПАСЕ: Мене ме викаат Спасе.
ВАЛИЈАТА : Што си ти на момичката ?
СПАСЕ: Јас… јас не сум и ништо…
ВАЛИЈАТА: Роднина не си и ?!… А пто те болит тебе за таа момичка ?
СПАСЕ: За да се види каде е првото дојдов, Вали пашо!
ВАЛИЈАТА: Ти да не имаш севда по таа момичка?
СПАСЕ: Е, …. коо млад човек можит и да имам, ама сега не е тамо работата. Јас дојдов да ти кажам, Вали пашо, оту четворица Турци крвници…
ВАЛИЈАТА: Какви крвници?!
СПАСЕ: Турци!…
ВАЛИЈАТА: Кои се тија крвници.
СПАСЕ: Едниот беше Осман-бег.
ВАЛИЈАТА: Осман бег крвник?!
СПАСЕ: Како да не е? Тој една цела нахија држит за коси.
ВАЛИЈАТА: Е, е, е!…
СПАСЕ: Другиот беше Расим… полјак е в Селци, ама бег стана.
ВАЛИЈАТА: Кажи друго, кажи!
СПАСЕ: Другиот беше Шевкија и тој полјак е в с. Могила, тој сам на своја глава расфрлат данок по селата.
ВАЛИЈАТА: А, бре ти што не кажиш што те прашам?
СПАСЕ: За то ти кажувам паша, ама чекај да ти докажам и за четвртиот… за да знаеш што луѓе са тија, што ти ја откинаа момичката од
мајчиното срце… Та другиот беше Исмаил.
ВАЛИЈАТА: Кажи друго, бре домус!
СПАСЕ: Тој отепа две деца, обесчести многу моми и закла една стара баба.
ВАЛИЈАТА: Сус!… Иманс’с … ѓаур!…. (Нервозно се шета).
СПАСЕ: Аман пашо… ти и господ, при тебе идеме, ко при татко… (Му го остава на масата ќесето со останатите пари за мито). Поели, пашо, то што имав то ти давам, саде момичката да ја пуштиш…
ВАЛИЈАТА: (Оди кон масата, го зема ќесето го отвори, ги брои парите , потоа со голема љубезност се обраќа кон Спасета). Е, башка, синко, што ќе кажиш?… Ела поблизу, вакви чорбаџи, што знајш!
СПАСЕ: Е, Вали пашо м’ките што тргат народот се големи. Ти сам ‘и знајш.
ВАЛИЈАТА: Евет… Така е.
СПАСЕ: Момичката си работеше со татка си, мајка си и брата си на нивата Осман бегова, ангарија работеа, чунки со сила сите селани така му работат.
ВАЛИЈАТА: Мегер Оснам бег таков човек е!?
СПАСЕ: Лош, много лош…. Та дојде биат жетварите, врза братот и грабна момичката со сила… Та’ пиштеше, плачеше, гласот дури до небеси се слушаше. Мајка и и татко и се здрвие. Ако имаа пусат со себе, бездруго крв ќе се пролееепе на нивата: ама ние коо раја на царот, знајте, не носиме пусат со себе.
ВАЛИЈАТА: Та насила ја грабнаа?
СПАСЕ: Насила, насила, Вали пашо, сите жетвари видоа таја работа…
ВАЛИЈАТА: Таман, ако е така, работата е на ред…
СПАСЕ: И ако судите право, Вали пашо, ќе ја пуштите момичката, не ќе ја остајте в р’цето на тој крвник.
ВАЛИЈАТА: Елбети… биду си раат ти… таа работа ќе се свршит убаво… А сега ти оди мало надвор и чекај, кога ќе викам другите селани и тебе ќе те викам.
СПАСЕ: Е, Вали пашо, до тебе е работата. Ако ја пуштиш момичката, ќе има вера народот и уште оту при вас можит да најдит правда и закон. (Излегува).
ВАЛИЈАТА: Ај серсем ѓаур. Ти веруваш отѕ ако ми дајш рушвет ќе зборувам кон ваша ст’рна… Ич расипувам атарот на Осман бег.
ПОЈАВА ПЕТТА
ВАЛИЈАТА И ЗАПТИЈАТА
ЗАПТИЈАТА: Ќатип ефенди!
ВАЛИЈАТА: (Ја подига главатa).
ЗАПТИЈА: (Кога гледа дека е валијата се стреснува). Илјади пати ве молам да ме простите, Вали пашо.
ВАЛИЈАТА: Што има?!
ЗАПТИЈАТА: Селим оџа моли да го примите…
ВАЛИЈАТА: Пушти го да влезе.
ЗАПТИЈАТА: Слушам. (Излегува).
ВАЛИЈАТА: Да видам, што абер носит тој.
(Влегува Селим оџа)
ПОЈАВА ШЕСТА
ВАЛИЈАТА И СЕЛИМ ОЏА
СЕЛИМ ОЏА: (Се поклонува). Селјам аљуќм Вали пашо
ВАЛИЈАТА: (Љубезно). Аљуќум сељам, Селим оџа ефенди… бујрунус, седни…
СЕЛИМ ОЏА: Ејвала ејвала, Вали пашо!
ВАЛИЈАТА: Е, како одит работата!… Кандиса таа ѓаурката?…
СЕЛИМ ОЏА: Со силата на Алаха и Муамеда се убоо одит кандиса!
ВАЛИЈАТА: Кандиса а?
СЕЛИМ ОЏА: Евет, Вали пашо.
ВАЛИЈАТА: Ќе турчит, а?
СЕЛИМ ОЏА: Голем инает праеше, ама виде не виде кандердиса.
ВАЛИЈАТА: Аферим, аферим оџа ефенди… Ами како мислиш, ќе кажит овде, што ќе прашаме?
СЕЛИМ ОЏА: (Гордо и надуено). А, валај и билај се ќе кажит… Ја дадов да се напие една вода, еден илач, та да зборвит ко макина, се што сум учил ја! (Му ја подава книгата во која се напишани неколку прашања). Бујрунус, Вали пашо! Ја овде сум пишал што да прашате.
ВАЛИЈАТА: (Откога го прочитува книвчето зачуден и радосен). Е, аферим, Селим оџа ефенди ти голем дирек си на нашата вера… За тебе на Стамбол ќе пишам. Ајде чабук донеси овде момичката и да свршиме таа работа, чунким бела со неа…
СЕЛИМ ОЏА: Пеки, тука е момичката (До земја се поклонува и излегува).
ВАЛИЈАТА: Арно ќе бидит, ќе турчит, таа ѓаурка.
(Влегува заптијата)
ПОЈАВА СЕДМА
ВАЛИЈАТА, ЗАПТИЈАТА И ПОТОА ОСМАН БЕГ
ЗАПТИЈАТА: Осман бег сакат да влезит
ВАЛИЈАТА: Нека влезит.
ЗАПТИЈАТА: (Се поклонува и излегува. По малки влегива Осман бег).
ОСМАН БЕГ: Сељам аљуќум Вали пашо
ВАЛИЈАТА: Аљиќум сељам, Осман беј бујрун, бујрун?
ОСМАН БЕГ: Ејвача, ејвала, Вали пашо. (Седнува на миндерлакот по турски).
Е, како е овој работа, Вали пашо? Си кажал да донесат момичката овде, пред мезличот.
ВАЛИЈАТА: Е, така ќе станит, нема што да чинам друго.
ОСМАН БЕГ: Е, зашто ести, велевте, оту саде со бастисувањето ќе поминит работата, а сега ќе извајте пред мезличот?
ВАЛИЈАТА: Ама инаку ѓелдиса работата; тија ѓаури консулите, ефендам кренале оедна ѓурултија, та работата ошла дори до Стамбол. Ништо, ќе викаме овде таа Ѓаурка и ќе прашаме пред мезличот, колку за лице; Селим оџа
овде беше сега и ми кажа, оту научил таа ѓаурка како да кажува. Ето тој писмото, по него ќе прашам.
ОСМАН БЕГ: (Чита во себеси)… А, ако не турчит, ќими вера ќе кољам, ќе тепам сите рисјани, така да знајш, Вали пашо
ВАЛИЈАТА: За то имаш изин од мене и од падишахот.
ОСМАН БЕГ: (Станува). Пеки, да видам како ќе станит. (Излегува).
ВАЛИЈАТА: Ту, што работа се отвори за една ништо ѓаурка! Коџа царица си менат верата за добар живот и салтанат, а таа ѓаутка неќит… (Влегува заптијата)
ПОЈАВА ОСМА
ВАЛИЈАТА И ЗАПТИЈАТА
ЗАПТИЈАТА: Консулските векили дојдоа…
ВАЛИЈАТА: Саи-ми?!
ЗАПТИЈАТА: Евет, Вали пашо!
ВАЛИЈАТА:Ту јаз’к!… Ја мислев, нема да дојдат тија ѓаури. (Кон заптијата). Викај да дојде баш ќатипот!
ЗАПТИЈАТА: Пеки (Се поклонува до земја и излегува).
ВАЛИЈАТА: Ако таја ѓаурка речит, оти не сакат да турчит, работата ќе излезит бузук. Ќе видиме!
(Влегува секретарот)
ПОЈАВА ДЕВЕТТА
ВАЛИЈАТА, ЗАПТИЈАТА И СЕКРЕТАРОТ
СЕКРЕТАРОТ: (Се поконува до земјата). На вашата заповед сум паша!
ВАЛИЈАТА: Надвор чекат консулските векили. Иди дочекај и најучтиво, покани ги да влезат во приемниот кабинет. Ја сега, ќе дојдам кај нив. По тоа нареди да бидат пуштени тука, мезличот, селание од село Страдалово и овчарот. Ајде гит, чабук!
СЕКРЕТАРОТ: (Се поклонува до земја и излегува) Пеки!…
ВАЛИЈАТА: А ти заптија!
ЗАПТИЈА: Бен’м пашо!
ВАЛИЈАТА: Ти гледај тука ред и чистота да има и да си поприбран. Ептен боса команда!
(Излегува. Заптијата ги реди столовите, ја чисти и си ја поправа тоалетата.)
(Влегува Секретатор)
ПОЈАВА ДЕСЕТТА
ИСТИТЕ, СЕЛАНИТЕ, КОНЗУЛИТЕ И АРХИЕРЕЈСКИОТ НАМЕСНИК
СЕКРЕТАРОТ: Мехмед!
ЗАПТИЈАТА: Бен’м!
СЕКРЕТАРОТ: Пушти да влезат: Трајан, Кузман, Трајаница, Дуко, овчар Спасе и другите селани од село Страдалово.
ЗАПТИЈАТА: Пеки. (Излегува надвор и вика). Трајан, Кузман, Трајаница, Дуко, Спасе чобан и селаните да влезат.
(Покиваните застануваат пред влезот на салата)
СЕКРЕТАРОТ: Кажи на папаз ефендија и мезличот да влезат!
ЗАПТИЈАТА: Пеки. (Излегува. По пауза влегува архиерејскиот намесник и мезличот).
СЕКРЕТАРОТ: Бујрунос, бујрунос!…
(Архиерејскиот намесник и мезличот седнуваат)
ЗАПТИЈА: (Влегува). Консулските векили идат.
СИТЕ СЕЛАНИ: (Израдувани. Влегуваат консулските преставници и седнуваат на определени места)
ЗАПТИЈАТА: (По пауза објавува тржествено). Вели паша!
(Со тешки чекори влегува валијата. Сите стануваат и учтиво се
поклонуваат на валијата, кој влегува придружен од секретарот)
ВАЛИЈАТА: (Дава знак од седнат). Ќатип ефенди, дајре ми арзоалот на Трајан Кузман! (Секретарот му го подава материјалот). Ефендилер! Во нашите вилаетски уќумат е подаден еден арзоал од царскиот раја и поданик во падишахот Трајан Кузнам од село Страдалово. Со тој арзоал Трајан Кузман се плачит оти пред дваесет дни Осман бег, чиглигсајбија е грабнал со сила неговата ќерка Цвета, кога работеле на нивата. Во името на правдата, повикав ов уќуматот самиот Осман бег, за да дајт каршилок. Од каршилокот на Осман бег се виѓат, оту ќерката на Трајан Кузман не била со сила грабната, а сама сакала да примит верата на правоверните чунки имала силен мерак по Осман бег. Распитав овчарот Спасе, што видел, оту вистината Осман бег грабнал Цвета… За да нема никаков кусур работата, да го заповед да се доведат овде момичката Цвета е пред нас да се распита.
СЕЛАНИТЕ: (Радсоно). Ќе ја донесат овде! Ќе ја видиме!!
ВАЛИЈАТА: Ама така требит да бидит: падишахот, на кого благоволението, љубовта и милоста е кон рајата е голема, сака и вие да чуете и да решите сами кон која страна е правот. (Кон Трајан). Е, како ќе бидит работата ор. Трајан?
ТРАЈАН: Да ти са много години Вали паша, јас ќерками си ја сакам што ми ја грабна Осман бег; Еве три п’ти идеме овде и царот не мисли да ја турчит рајата.
ВАЛИЈАТА: Саде то не можит да бидит.
ДУКО: Ако судиите прав, ќе ја пуштите сестрами да си ја земеме дома.
ВАЛИЈАТА: Никога криво не сум судел и сега нема да судам!
ТРАЈАН: И за то ние тука идеме!
ВАЛИЈАТА: (Кон заптијата). Кажи на Селим оџа и на Осман бег да ја доведат момичката.
ЗАПТИЈАТА: Пеки. (Излегува. Сите селани го очекуваат со нетрпение влегувањето на Цвета. Сите ги впериле погледите кон вратата од каде ќе влезе Цвета. Цвета водена од Селим-оџа и Осман-бег, облечена во фереџе, одвај пристапува, поткрепена од двајцата. Селаните кога здогледуваат дека влегува не очекуваната од нив Цвета, туку некоја друга анамка, се повлекуваат вџашени, нажалени и вчудовидени).
ПОЈАВА ЕДИНАЕСЕТТА
ИСТИТЕ, ЦВЕТА, ОСМАН БЕГ И СЕЛИМ ОЏА
ВАЛИЈАТА: (покажува на Цвета). Ето вашата ќерка, довлет! (Консулските пратеници прават белешки во тефтерчињата)
ТРАЈАН: (Зачуден). Што?!
БЛАГУНА: (Изненадено). Нашата ќерка?!
ДУКО: (Остро). Вие сте ја потурчиле веќе, а?!
ВАЛИЈАТА: Не е потурчена. Ако сакат ќе турчиме.
СПАСЕ: (Жално). А зошто е облечена во фереџе вали паша!
СЕЛИМ ОЏА: Зашто та’ сакаше, бре синко!
СИТЕ СЕЛАНИ: (Изненадени). Та’ сакала?!
СЕЛИМ ОЏА: Та’ сакаше зер и да турчит сакат.
СИТЕ СЕЛАНИ: Да се турчит? О, не! Со сила ја грабнаа!
ВАЛИЈАТА: Чекајте… Јаваш, јаваш… остајте јас да питам момичката. (Претпазливо го зема книвчето, што му го остави Селим-оџа и по него и поставува прашања на Цвета. Кон Цвета). Сакаш мори, да се турчиш?
ЦВЕТА: (Одвај одговара). Са-а-кам.
СИТЕ СЕЛАНИ: (Изненадени). Сакат!!!
ВАЛИЈАТА: Турската вера поуба ти се виѓат?
ЦВЕТА: (Бавно и збор по збор). Поуба е.
СИТЕ СЕЛАНИ: Поуба е?
ВАЛИЈАТА: Аферим, аферим. Осман-бег на сила те зеде, али ти сакаше?
ЦВЕТА: (Полека). Јас са-ка-в!
СИТЕ СЕЛАНИ: (Изненадени). Сакат!
БЛАГУНА: (Се втурнува кон Цвета). Цвето, ќерко!
ОСМАН БЕГ И СЕЛИМ ОЏА: (Ја сопираат). Дур! Назад!
ВАЛИЈАТА: Чекајте, чекајте. а ти љубиш Осман-бег?
ЦВЕТА: (Полека). Го љубам.
СПАСЕ: Не, не, исплашена е та’!
СИТЕ СЕЛАНИ: Не! Не е истина!
ТРАЈАН: (Кон Цвета). Ќерко! Што е то’ од тебе?
ВАЛИЈАТА: Е, чувте што рекол вашата чупа?
СИТЕ: Чувме, ама таа не е Цвета, не е, открите ја да ја видиме!
ВАЛИЈАТА: Ааа, саде тоа не может да бидит! Ќитапот наш не дават изин да гледат ѓаурите еден Туркина.
ДУКО: Како? Сега кажавте оту таа не е потурчена, а сега кажувате оту ќитапот не даал изин!
СПАСЕ: Да ја видиме, откријте ја!
БЛАГУНА: (Кон Валијата). Ја сум и мајка. (Се спушта кон Цвета). Јас сакам да ја видам!
АРХИЕРЕЈСКИОТ НАМЕСНИК: Вали-пашо, мајката е права. Таа треба да ја види ќерката.
(Консулските претставници даваат знак да ја пуштат)
ВАЛИЈАТА: Пуштите да видат!
БЛАГУНА: (Сметнувајќи го фереџето). Цвето (Се тргнува назад). Ах, (плачејќи се спушта кон неа). Ќерко!… (Ја прегрнува).
ДУКП: Сестро, али не заборај?!
ТРАЈАН: Ќерко, свести се!
СПАСЕ: Цвето, изгор мој! (Ја прегрнуваат сите).
АРХИЕРЕЈСКИОТ НАМЕСНИК: Вали пашо, јас гледам дека момичката е во несвест, та’ не е здрава… та’ е опоена.
ВАЛИЈАТА: Сак’н. Кој може да прави тој?
АРХИЕРЕЈСКИОТ НАМЕСНИК: Момичко, не бој се, кажи слободно дали сакаш да се турчиш?
ЦВЕТА: (Треперејќи се освестува). Мајко, татко, брате Дуко, али вие сте? (Кога го погледнува Спасета) Ах, к’де сум јас?… (Кон арх. намесник). Отче, прости моите прегрешенија, рисјанка сум!
АРХИЕРЕЈСКИОТ НАМЕСНИК: Ете ја мајка ти, девојче, не бој се!
ЦВЕТА: К’де сум…. Мајко!…. Мајко!…..
БЛАГУНА: Ќерко, во црно фереџе си!
ЦВЕТА: (Го кине фереџето). Умирам, ама Туркина не станувам! (Кога ги загледува Турците). Да бегаме, оту Турци имало овде!!! (Сите рисјани бегаат кон вратата. Станува бркотница помеѓу консулските пратеници, тие вчудовидени погледнуваат кон валијата кој сосема се збркува).
АРХИЕРЕЈСКИОТ НАМЕСНИК: Видовте ли Вали пашо.
ВАЛИЈАТА: Пуштите момичката!
(ЗАВЕСТА СЕ СПУШТА)