Зборник на Кузман Шапкарев (избор)

Кузман Шапкарев, 1891

Тринаесет народни песни од зборникот на Кузман Шапкарев: за самовили, змејови и ламји, за вештици и за Крали Марко. Се сметаат за најстар слој на народното пеење, од времето кога се верувало дека самовила може да го земе детето, а змеј да ја залуби девојката. Пренесени се во говорот на местата каде што се запишани и со правописот на собирачот.

Содржина

1. Самовила и свекрва је
2. Пројчо арамија, златно пиле и самовила
3. Јанко, мајка му и самовила
4. Змеова женитба со Стојанка
5. Русалка девојка и троица јунаци
6. Тија мома и самовила
7. Бошко гајдаџија и самовили
8. Јасно сл’нце и Михаил доб’р јунак
9. Стојан раск’сан од вештици
10. Дона и брат ѝ Михаил, болен, љубен от змеица
11. Морска ламја поголтва Марковото дете, а Марко ја распарва и изважда детето си
12. Марко Крале и Вида самовила
13. Карамфиља и змеј

Како да се чита

Песните се запишани на народни говори од разни краишта, со правописот на Шапкарев од 19 век.
сл’нце – сонце; апострофот го означува темниот самогласник, како во м’шко, ж’лти, к’шти (машко, жолти, куќи)
беала – бела; „еа“ го предава стариот глас јат, како во деалат (делкаат) и слеазла (слегла)
шчо – што; така и ношчи (ноќи)
ѓи – ги
че – ќе; во некои песни и ште
маќа – мајка
јуди – самовили
арамија – ајдук, разбојник
азно – благо, пари
сенет – писмена дозвола
пешќеш – подарок
демирџија – ковач
боздогана – боздоган, тежок топуз
седенќи – седенки, вечерни собири на млади
армаса – сврши, вери
ламја – чудовиште слично на змеј